Dziś przyjrzymy się jednemu z najważniejszych trybów w języku hiszpańskim: trybowi rozkazującemu (imperativo afirmativo). Nauczymy się, jak tworzyć formy trybu rozkazującego dla „tú” i „vosotros/as”. Dowiesz się też, jak wyrazić polecenia w bardziej uprzejmy sposób, gdy tego potrzebujesz. Na końcu czekają na Ciebie interaktywne ćwiczenia (i memy oczywiście!).

Po co Ci tryb rozkazujący?

Tryb rozkazujący w języku hiszpańskim jest jednym z kluczowych narzędzi komunikacji. Pozwala on nam wyrazić  intencje w sposób bezpośredni i klarowny. Za jego pomocą wydasz polecenia i rozkazy, poprosisz o coś, udzielisz rad i sugestii, zachęcisz kogoś do działania oraz udzielisz instrukcji i wskazówek.

Tryb rozkazujący – czasowniki regularne

Imperativo – na TY 

Jak tworzy się tryb rozkazujący, gdy zwracamy się bezpośrednio do drugiej osoby? W przypadku czasowników regularnych tworzenie go jest bardzo proste, gdyż opiera się na regularnych zasadach odmiany czasowników. Aby stworzyć formę trybu rozkazującego dla ‘’tú’’ wystarczy odmienić czasownik dla drugiej osoby i odciąć literkę ‘’s’’. Drugi sposób, by o tym pomyśleć, to odmiana czasownika dla trzeciej osoby liczby pojedynczej (él/ella/usted), bo forma trybu rozkazującego dla “tú” dokładnie zgadza się z regularną odmianą czasownika dla tej osoby. Na przykład:

• hablar (mówić) ➔ habla (mów)
• Przykład: comer (jeść) ➔ come (jedz)
• Przykład: vivir (żyć) ➔ vive (żyj)

Imperativo – na WY

Tryb rozkazujący dla ‘’vosotros’’ tworzy się usuwając w bezokoliczniku literkę ‘’r’’, a na jej miejsce wstawiając literę ‘’d’’. Zauważ, że tym razem wychodzimy od bezokolicznika i nie musisz odmieniać czasownika, jak w przypadku trybu rozkazującego dla “tú”.

• hablar ➔ hablad (mówcie)
• comer ➔ comed (jedzcie)
• vivir ➔ vivid (żyjcie)

Tryb rozkazujący hiszpański – czasowniki z obocznościami 

Pamiętasz czasowniki, w których odmianie zachodziła wymiany jednej głoski na inną (lub dwie inne głoski)? Jeśli nie, możesz o nich przeczytać tutaj. Do tej grupy należą na przykład czasowniki: „dormir, jugar czy despertarse”. Jak zapewne pamiętasz, zamiana głosek zachodziła w trzech pierwszych osobach liczby pojedynczej (yo, tú, él/ella/es) oraz w trzeciej osobie liczby mnogiej (ellos/ellas/ustedes). Jako że przy “vosotros” nie występuję zamiana głosek, tryb rozkazujący tworzy się bez zmian. Co jednak z Imperativo dla  “tú”? Czasowniki te będą zachowywać tę nieregularność również w trybie rozkazującym. Musimy zatem odmienić czasownik z daną zamianą głosek i odciąć “s”, jak to robiliśmy do tej pory. Jak widzisz, no pasa nada. 😀 

• dormir➔ duerme (śpij)
• pensar ➔ piensa (myśl)
• pedir ➔ pide (zamów)

Tryb rozkazujący hiszpański – czasowniki nieregularne 

Niektóre czasowniki trybu rozkazującego są nieregularne i musimy nauczyć się tych form. Zauważ, że w wielu czasownikach nieregularnych wystarczy wziąć trzy pierwsze literki bezokolicznika i voilá! Mamy tryb rozkazujący dla “tú”. Te czasowniki podkreśliłam w powyższej tabelce. Dobra informacja jest taka, że dla formy ‘’vosotros’’ tryb rozkazujący tworzy się regularnie!

„decir” (mówić)

• tú: di
• vosotros: decid

„hacer” (robić)

• tú: haz
• vosotros: haced

„ir” (iść)

• tú: ve
• vosotros: id

„poner” (kłaść)

• tú: pon
• vosotros: poned

„salir” (wychodzić)

• tú: sal
• vosotros: salid

„tener” (mieć)

• tú: ten
• vosotros: tened

„venir” (przychodzić)

• tú: ven
• vosotros: venid

„ser” (być)

• tú: sé
• vosotros: sed

Imperativo z czasownikami zwrotnymi 

Czasowniki zwrotne rozpoznasz po końcówce “se”, dodanej po bezokoliczniku, np. „llamarse, ducharse, maquillarse”. Pamiętaj, że w języku hiszpańskim “się” jest inne dla każdej osoby i musimy je odmienić. Tryb rozkazujący dla czasowników zwrotnych to nic trudnego. Musimy odmienić czasownik dla trybu rozkazującego, a następnie dokleić zaimek zwrotny.

Tryb rozkazujący dla czasowników zwrotnych – na TY

• ducharse ➔ dúchate (weź prysznic)
• bañarse ➔ báñate (jedz)
• levantarse ➔ levántate (wstawaj) 

Jak już zauważyłeś/aś, dla czasowników zwrotnych na “tú” pojawia się akcent. Ponieważ chcemy, by akcent pozostał na tej samej sylabie czasownika co przed dodaniem zaimka zwrotnego, dodajemy akcent graficzny. Spójrz:

• ducha → akcent pada na przedostatnią sylabę, bo wyraz kończy się na samogłoskę
• duchate → po dodaniu zaimka akcent musiałby zmienić miejsce i padać znów na przedostatnią sylabę czyli “cha” (spróbuj sobie to wymówić w ten sposób, trochę dziwnie brzmi, co?). 
• dúchate → chcemy zachować akcent sprzed dodania zaimka, dlatego zaznaczymy akcent graficznie, by padał na tą samą sylabę, co w przypadku “ducha”

Tryb rozkazujący dla czasowników zwrotnych – na WY 

Znowu w pierwszej kolejności musimy odmienić czasownik dla trybu rozkazującego dla “vosotros”. Jednak tym razem nastąpi mała zmiana. Musimy uciąć “d”.

• ducharse ➔ duchaos (weź prysznic)
• bañarse ➔ bañaos (jedz)
• levantarse ➔ levantaos (wstawaj) 

A co z usted/ustedes?

Tryb rozkazujący dla „usted” i „ustedes” korzysta z form trybu łączącego (subjuntivo). Jako że dla początkujących uczniów języka hiszpańskiego użycie trybu łączącego może być trudne i nie zawsze jest intuicyjne, w tym wpisie skupimy się tylko i wyłącznie na formie ‘’tú’’ i ‘’vosotros’’. Warto jednak, zwrócić uwagę na to, że, aby wymigać się od użycia trybu rozkazującego możemy użyć takich zwrotów jak:

• ¿Podría usted…? (Czy mógłby Pan/Pani…?)
• ¿Le importa…? (Czy przeszkadza Panu/Pani…?)
• ¿Sería tan amable…? (Czy byłby Pan/Pani tak miły/a, żeby…?)

Po tych trzech wrażeniach użyjemy czasownika w bezokoliczniku. Sprytnie, co? 😀

Przydatne wyrażenia z trybem rozkazującym na Pan/Pani

Perdone 🙏 – Przepraszam.

Dígame 📞 – Proszę mi powiedzieć.

Oiga 👂- Proszę posłuchać.

Pase 👉 – Proszę wejść/przejść.

Siéntese 💺 – Proszę usiąść.

Déjeme … 🛑 – Proszę mi pozwolić…

Espere un momento ⏳ – Proszę chwilę poczekać.

Mire 👀 – Proszę spojrzeć.

Venga aquí 👋 – Proszę tu podejść.

Cuénteme 🗣️ – Proszę mi opowiedzieć.

Explíqueme 🤔 – Proszę mi wyjaśnić.

Sígame 🚶‍♂️ – Proszę za mną podążać.

Llámeme 📞 – Proszę do mnie zadzwonić.

Acuérdese 🧠 – Proszę pamiętać.

Levántese 🚶‍♀️ – Proszę wstać.

Escríbame ✍️ – Proszę do mnie napisać.

Muéstreme 🖼️ – Proszę mi pokazać.

Tráigame 🛍️ – Proszę mi przynieść.

Quédese aquí 🏡 – Proszę tu zostać.

Súbase 🏎️ – Proszę wsiąść.

Bájese 🚶‍♂️ – Proszę wysiąść.

Cálmese 😌 – Proszę się uspokoić.

Tryb rozkazujący hiszpański – ćwiczenia

Po więcej hiszpańskiego zajrzyj na mój Instagram @jaktosiemowi, gdzie na co dzień dzielę się hiszpańskimi treściami. Daj znać w komentarzu, jak Ci poszło w ćwiczeniach! A jeśli szukasz lekcji hiszpańskiego online, to już nie szukaj. 😉 Napisz do mnie! Tutaj znajdziesz więcej informacji.